محمد اسحاق فایز

 

این منظومه در دو وزن سروده شده است :

 برای مرگ  آزادی

 

(1)

 

چشم بگشای و ببین !

کوه،

 این کوه نشسته به غمی

                                          بس سنگین

داده چمباتمه بر سینة این وسوسه ها :

نکند  دامن این تیره

                                     - تیر ه همچون دل قیرینة شب-

باز هموار شود تا به فراسوی جهان

  -                این جهانی که به  من پشت نموده است کنون .

چشم بگشا ی و ببین !

وقتی از راه نگونسار شدم

درسر ا شیبیی این راه غبار آگین، باز

و در آن روشنیی  مردمک چشمانت

                                                           خویش  را می یابم

مثل آیینه که وقتیست موازی به خودش

دست برشانه خود می ماند 

ودر آفاق

                            و در لایتناهی آنسوی

                                                       می نماید خودرا. 

 

چشم بگشای

 وجرس های فضیحانة این نیمه رهان را  بشنو

که چه گونه

                   وچه سان

آن گشن شاخ درخت"  فر" را

وانهادند رها در وزش باد سموم

و ندیدند حتا یک لحظه

به قفایی که چنان با تمکین

راه راآمده بودند بسی  پر دشوار  

آنچنانی که خدا بر همه اش می نازد

و چنین خوار سپردیمش حیف.

چشم بگشای

باغ قیرینه گی شب ر ابین

گشته پر غنچة زرینة نزدیک به خدا

                                                       نشکفته،

مرگ را

- مرگ هرچیز که درخطةمن 

                                                          سبز  روییده کنون

                                                    غمگسارانه حزین می خوانند.

سبزنامان سیه رای و منافق کردار،

به سر سینة این وادیی تفتان و تموز

                                                         توسن وسوسه را می رانند.

آی ای داعیة دار!

درموازات غمی بس سنگین

دستهایت

                  می نمایند آیا

وسعت آن همه گی داغ که بود

                                              سبز بر پیشانیم ؟

 

(2)

روزنی نور افشان 

می گشایم شب را

تا به تاریکی پیگیر و بسی وهم اندود

                                                    دست سنگین شفق را گیرم

می توانم یانه ؟

                                                   من در این آیینه گی ها پیرم.

مشنوی! آی چنین بردم حاضر نگران

که در این خلسة تلخ

                                                       پای نارفته به ره ، زنجیرم.

وقتی از چلچله ها می گفتم

غم تو کوچ هزاران پرو پابستة این  قافلة حیران بود

که چسان

                  باز پرواز کنند این ره  باز آمده را .

وقتی از چلچله  ها می گفتم

غم تو وحشت این قافله بود:

 نشود  

که به یلغار و هجوم گلة از دزدان

                                                   بسپارند به ناگاه زمام

و بخسپند درآن واهمة ننگ آلود

می هراسم از آن

که از آیینه آیینة آیینه خویش

نشوی باز جدا

که به دشمن، دشمن غول و هیولا مانند

                                                      خشم آلود

.

مثل یک صاعقه  خنجر بکشی .

وقتی از قصه  بشکوه هزاران شب پارینه سخن می گفتم

دست تو قبضة سنگین مسلسل ها را

می نوازید چنان

که ز پندارمن از میلة غران هزاران  برنو

تیره گی از دل شب

واز سراپای ضمیرم  می راند .

وقتی از مخمصة یورش،برقعر سپاه  شب پر فتنه سخن می گفتند

تو چنان هیمنة فتح هزاران لشکر

                                                        شاد می خندیدی

آنچنانیکه نفس های پر از هیجا نت

زنده می کرد همه وسعت دریا ها را

و من از شرم میان تبه آلوده ترین پندارم

                                                                که چرا ترسیدم

 ترس خود می بلعیدم خاموش .

وقتی در دمدمة غصةخود شامگهان

می هراسیدم از آن فاجعة خونین دم

می رسیدی و در آن شام سیاه

هیبت گام خودت می کشتی

آنچنانیکه گریبان پراز غنچه ترین  دشت بهار

سبز می رست فرا راه همه

و همه مثل پرستوهایی

گشته آ زاد ز چنگال بد کرگس ها

زنده گی را پر رنگینی

                                            وشادابی

                                                               می دیدیم.

 (3)

وقتی از قصة  بشکوه هزاران شب پارینه سخن می گفتم

ماه در سینة تالاب فلک می رقصید

و دوتا چلچله برشاخ بلک های بلند "آریو"

                                                                آشیانی داشتند

و زمانی که فغان می کردند

مثل آن زنجرة در دل شب

می گفتند:

سخت بندید کمر

که دراز است ره مقصد مان

راه پر  چاله ودشوار وخطر  بسیار است .............(1)

حفره بسیار و زهر حفره برون  صد مار است 

                                           آی یاران! دگر باره  کمر باید بست !

آسما ن تاریک است

دست بر ماشه ستاده است قراول بیدار

چکمه اش خون هزاران دل آدم دارد

وقتی از بادیه ها

رایت ننگ خودش را بکشاند این سوی

خار بر دامنش انباشته است

تخم آن خار تبه را  به زمین می کارد

ای دریغا که  رفیقان  زده اند جام  سکوت

و این چنین بر ره آیندة ما

                                                          مست  افتاده ستند مست .

باید از نو سفر ی آغازید

 هفتخوان دگری در راه هست.

قفل افتاده چنین بر زنجیر

 قفل دیگر به در درگاه است.

                                             شاهد معرکه میخواند چنین آوازی

باز باید کمر کوه شود خانة من

دست آهنگر دنیاچکشی آورده است .

داس ها مان درویدند و شدستیم خرمن

حالیا باید  زود

فرق هار ا به چکش کوب  بگیریم به زیر

یا که بایداز نو

دست ها افرازیم

 چکش کهنة آهنگر  این دوران را

مثل ماشین هیولای " شمال "

                                                                           آب سازیم تمام

فتنه باریده دگر باره و خواهد از خون

                                                           بر ره و کوچه بسازند حمام 

                                             وای ازآن بال که  او را نبود پروازی .

ای نیستانی ها !

من از آن  نای،  شمارا همه افتیده خموش

باز می خوانم باز:

                                         "  از نیستان تا مرا ببریده اند

                                                       ازنفیرم مرد و زن نالیده اند"

باز هم می خوانم :

                  "هرکسی کو دور ماند از اصل خویش

                          باز جوید روزگار وصل خویش "................(2)

- باز جویید

                    روزگار

                                     وصل خویش!

وای اگرما به نفیر خوش این نای

                                                               نگردیم همه دمسازان.

یاد هر قله نشین گر برود

درد تن سوز رسیدن به  ستیغ

                                                         باید از قله به زیرش بکشید

عاشق آن نیست که در عشق کند خویش دریغ

گر چنین کرد به فتوای دو پروانة باغ

باد سان در تف این بادیه ها

سوخت جانش باید

و میان همة درد خدا                                           

                                                    تاسر عرش نفیرش بکشید

که سزوار بود پیکر بی مایة او 

در چنان ذلت

                         و آنسان خواری.

ننگ بر او که بود همره غارتگر ما

                                                        یاور و انبازی .

آی آی نامردان

مرده شوها ببرد پیکرتان

تا میان عفن وزشت و پلید  مرداب

نعش بی ننگ شما ازلجنی

                                              پاک کند

سینةتان بدرد با لب شمشیر، کسی 

تا که دل های شما 

آن قفس های تپان و پر  خون

خالی از  قطرة از عشق و نجابت

مثل جان عطش آلود کویری

                                            بی آب

                                                       بی نفس

                                                                   چاک کند.

دل مردابی مزدور ندارد هیهات

                                              تا دم محشر موعود سر و  افرازی . 

قدسیان! معرکه هارابه سراپرده خورشید برید !

خاکیان ،

این همه گی خاکیی بی داعیه را

برسراپردة پرعصمت گل راهی نیست.

خسته اند، ذله و ره برده به ترکستان اند 

به گمان شان که دگر  بر سر ره چاهی نیست

آفریدون! ز البرز  ضحاک آمده است !

برگ را باید خواند:

کاخ، این مایة سرمایه دراین خاک سیاه

مثل دوزخ که زمینی شود و هیئات خود بنماید

عقل درماندة این ره زده گان  را برده است.

داد، این رایحة  فصل گریزان زهمه هول و هراس

لای تندور نفس گستر آتش،

بی رمق، افسرده است .

 پنجه اش پاک به این خامةاز دست رها کردة   من می ماند.

دل آیینه نیرزد دگرهیچ

با گل زنگاری

زانکه تصویر نخواهد بیند

خویش را ساکت،  مغموم وخموش

در میان شب آ یینه پریش

این چنین دست نهاده  به زنخ

                                             این چنین درخواری

                               دل آیینه به سیمای غم  اندوده من می ماند .

 

(4)

 

ره کور و سخت راه

اینک گذر گهان همه گی  ساکت و خموش

 با راهیان خسته و درمانده ودودل

با کوله بار های رها روی این زمین  

                                        ما مانده ایم که تا به کجا سررسد سفر.

ما مانده ایم تا چه زمانی دراین میان

از نای یک سپیده بگوییم :

                                                                        آنک  خطر، خطر !

 

سیماب سیمرنگ پگاهی خدای من 

نادیده

                 کور شد

وآن ماه نیز، نیمه رهان بودکه شام گاه

خونین شدو دراوج فرو رفت در محاق

ما مانده ایم و سینة این دوزخ سیاه

 با داهیان  قامت خم،  زیر بار یوغ .

ما مانده ایم و این همه ابحار انجماد

با  حسرت  کبود

 مانندآشیانة آتش که شب گهان

اتراق کاروان گذر کرده ماند ه است

پنهان، لمیده در نفس گرم خویشتن

 بی ساربان

                       سرور و سردار و بی سپاه 

با پای های سست وزره مانده خوفناک

شش سوی گرد ما شده ژرفای پرتگاه .

 

 

دیشب عقاب قله، پرواز  کرد و رفت

پرواز کرد، تا به افق نیست گفت لیک

                                                       آهای  هیچ راه!...........(3)

برخاستیم خسته و مالنده چشم ها

با زخمة شتاب

جولان کشیده  تا به افقهای دوردست

از راهیان نخفته کسی گفت :

                                               جان من !

کو آن افق که  روزنه باشد،  بگوی 

                                                      کو                                                                             

                                                             کو، کو بگوپگاه ؟

چشمان خویش بستم و خفتم پر اضطراب .

 

آوار ه ام کنون

چون سالیان هول و پر از رنگ خون دی

بی آنکه آبهای ستم  زآسیاب ها

 باشند ریخته

                       در جوی آسیا.

گویی که قصه گوی کهن سال زنده گی

می خواند او به گوش من از یاس بار بار .

تاخواب  همچنان ببرد" مردم" مرا

می گرید  همچنان به سرم

                                           زار

                                                      زار

                                                                  زار

ترفندش اینکه خوانده او بر من

                                                این لای لای لای

                                        من همچنان به قصة مرموز او به گوش .

آهای عابران !

اینگونه در سیاهی و بی هیچ روشنا 

بیغوله های وهم

                             جویید ازچه ره

 از یاد تان شده است که آن شیخ گفته بود

بی روشنان سفر نرویدابه هیچ گاه؛  .................(4)

                                          آنهم سفر میانة  این دوزخ سیاه .

 

  دررهگذارباد

نیلوفران آبیی دستان خویش را

                                                  کشت از چه می کنید ؟

از یاد برده اید که دستان تیره گی

این کشت وهم را

                              با داس مدرود؟

از یاد برده اید که این مادر سراب

درازدحام گشن زنان سپاه شب

همسان" دیو یاغی کور زمان" ما

                                                  مرموز می دود 

آخر شب وسیاهی ودیوان  عالمی

                                                        از یک عصاره اند !

آهای، آی، آی!

آیا نسیم  بی جرس این کرانه ها

راه رهایی هیچ نمی یابد

ازاین  عقوبت بد سرگردان ؟

آهای های های !

آیا میان برکه نمی روید

باغ درخت کاج  و سپیداران 

                                                زان جویبار خون شقایق جان ؟

 

آهای آی آی !

ره رفته گان وادیی پر فیض و سبز عشق

من در نماز خویش نیت دارم

                                               تا سوره ای برای خدا خوانم

وقتی که نیمه شب روم از خود

                                                         باز

در سجده گاه شعر و تغزل ها

                                                یک بیت رابسان دعا خوانم

تا در نماز های شبانگاهیم

 تندیسه های قد  شما روید .

آهای،  آی،  آی !

خاک از چه، سوزناک

                                    گردیده این چنین

                                                                    در  زیر پای من

نبض دل کدام شهیدیست، آه آه

سنگین و رازناک

می موید این صدای پریشان وتلخ  را

                                                                    برراه و رای من

کاینسان کشد بلند مرا تا بلند ها

تا عرش

               تا بارگاه   خالق آزادی !

شب با تمام وحشت آن زیر پای مهر

                                                         زر بار میشود.

 

(5)

 

آهای،  آی،  آی !

ره رفته گان وادیی  پر فیض و سبز عشق!

من در نیاز خویش نیت دارم

که این التجای  سبز بگویم باز

زنبور ها اگر عسل خویش خورده اند

                                                از قحط شهد نیست

زانست که دست نامیی انسان نمیرود

تا عنگبین زلانة زنبور  برکشد

 

وقتی از این عصاره چشیدیدگاه صبح

                                                       - خوناب مهر را

یادی هم آورید

                        از همرهان تان

   زان همرهان راهی در روز های بد

آن همرهان که  درره بی بازگشت خویش

بیش از تمام تان

پیش از تمام تان

بر پای عهد بستة خود  جان سپرده اند

آن راهیان عاشق صدره بزرگ را

 کزخون خویش خط بکشیدند راه را

تا نیمه ره ستاره و مه را  نه بنگرید

مانند آن شبان که میان بلای شب

ره گم شده است و گوش به  بانک ستاره است

با بره های ساکت و حیران خویشتن .

 

هان ای ستاد های بلند و رفیع خاک

ما تشنه در کویر روانیم تا کجا

وقتی طلایه ها خبر از  دشمن آورند :

                                        بسته میان ودشنه به کف، ایستاده اند

                                                 تا بر شما زنند شبیخون  دیگری

شمشیر تان کجاست ؟

برنو کجاست،  دشنه و سیلابه ها کجاست ؟

این بار بر جبین شما  داغ می زنند

تادر صحاریی که جدا داغ کرده اند

                                                       مانند برده ها

آسان شوید بستة مسمار های قرن

 این ننگ را چگونه بریم  آخر  !؟

 

(6)

 

دیگر نمی شود

باید  که جل خویش کشید از میان و رفت

زیرا که از عقیم ترین ابر

این ابر های تشنه تر از دامن کویر

باران نمی شودتا

 از زمین و خاک برآرد گیاه را

                                                             چون نوبهار ها

زیرا که هیچ گاه

با بته های کاغذیی گل به دشت شور

                    -  بیروح زنده گی -

                                    شورو ترانه سر نکشد از هزار ها